«'Ελα μωρέ, μεγαλώσαμε»

Ανεβαίνω στο τρένο και πάω. Φίλοι που κάποτε είχαμε κάτι να πούμε, έρχονται και πιάνουν ένα τραπέζι μέσα στο καφενείο της σκέψης μου.

«Θα έβαζα στοίχημα πως θα μου έλεγες για τη νέα σου δουλειά».

Σωπαίνω. Καρφώνω το βλέμμα μου στα πόδια του κάτω απ' το τραπέζι. Τρέμουν νευρικά.

«Γιατί να σου έλεγα; Ρώτησες τους τελευταίους μήνες πώς είμαι; Αν ζω ή αν πέθανα;»

Γελάει.

«Έλα μωρέ. Δεν προλαβαίνω. Ξέρεις πώς είναι. Μεγαλώσαμε».

Η αλήθεια είναι πως δεν ξέρω για τι πράγμα μιλάει.

Προχωράω. Ο ήλιος έχει στρογγυλοκαθίσει στο σβέρκο μου. Τα μάγουλά μου καίνε, ιδρώτας στάζει από το πάνω χείλος μου, τα μαλλιά μου έχουν μουσκέψει.

Το τρένο συνεχίζει τη διαδρομή του. Κάποιοι άνθρωποι κατεβαίνουν. Κάποιοι συνεχίζουν. Σκουπίζω τον ιδρώτα και αλλάζω θέση. Από την άλλη πλευρά του παραθύρου έχει σκιά.

Δεν με νοιάζει πια πού πάει. Εναποθέτω όλη την πίστη που μου έχει απομείνει στη δύναμη της μηχανής.

Γιατί ο ανθρώπινος νους έχει ανάγκη από μύθους και φανταστικούς κόσμους

Από τις ιστορίες γύρω από τις φωτιές των προϊστορικών κοινοτήτων μέχρι τα σύγχρονα fantasy universes, ο άνθρωπος επινοεί μύθους για να οργανώσει την εμπειρία του κόσμου. Παρά την επιστημονική πρόοδο, η ανάγκη για αφηγηματική κατανόηση δεν έχει εξαφανιστεί, θα έλεγα πως απλά έχει αλλάξει μορφή. Το ερώτημα δεν είναι αν οι μύθοι επιβιώνουν, αλλά ποια λειτουργία επιτελούν.

Ο ανθρώπινος νους δεν αντιμετωπίζει την πραγματικότητα ως ουδέτερη πληροφορία. Τείνει να αναζητά τα "γιατί", να αναζητά πρότυπα και συνοχή, ακόμη και όταν αυτά δεν υπάρχουν αντικειμενικά. Το "τυχαίο" της ζωής, δύσκολα μπορεί να χωνευτεί. Ο λόγος; Δεν προσφέρει κάποια συγκεκριμένη ερμηνεία. Έτσι, όταν τα γεγονότα δεν συνδέονται εύκολα σε μια λογική ακολουθία, ο νους συχνά τα εντάσσει σε αφηγήσεις που τα κάνουν κατανοητά σε όλους, ανεξαιρέτως. Οι μύθοι, σε αυτή τη βάση, μπορούν να ιδωθούν ως πολιτισμικά συστήματα οργάνωσης του απρόβλεπτου.

Σε συλλογικό επίπεδο, οι μύθοι δεν λειτουργούν μόνο ως εξηγήσεις του κόσμου, αλλά και ως φορείς αξιών και νοημάτων. Παρέχουν συνεκτικά σχήματα μέσα στα οποία η ανθρώπινη εμπειρία αποκτά κατεύθυνση: οι ήρωες δρουν με σκοπό, οι δοκιμασίες έχουν νόημα, και η σύγκρουση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο τάξης. Αυτό δεν αντανακλά απαραίτητα την πραγματικότητα όπως είναι, αλλά όπως μπορεί να γίνει κατανοητή από μια ολόκληρη κοινότητα.

Σε ψυχολογικό επίπεδο, οι αφηγηματικές δομές των μύθων λειτουργούν ως εργαλεία επεξεργασίας εμπειριών που διαφορετικά θα παρέμεναν αδόμητες. Δεν απαιτείται να θεωρηθεί ότι οι μύθοι “αποκαλύπτουν” άμεσα το ασυνείδητο, αλλά ότι παρέχουν συμβολικές μορφές μέσω των οποίων μπορούν να εκφραστούν φόβοι, επιθυμίες και συγκρούσεις. Τα σύμβολα, τα οποία μπορεί να είναι τέρατα, ήρωες ή δοκιμασίες, δεν έχουν σταθερό ψυχολογικό νόημα, αλλά αποκτούν σημασία μέσα στο εκάστοτε πολιτισμικό πλαίσιο. Και πώς να μην; 

Σε αυτό το πλαίσιο, οι φανταστικοί κόσμοι δεν αποτελούν απλή απόδραση από την πραγματικότητα, αλλά μια εναλλακτική μορφή επεξεργασίας της. Μέσα από αυτούς, η αβεβαιότητα μετατρέπεται σε δομή και οι εμπειρίες οργανώνονται σε αφηγηματικές ακολουθίες. Ακούτε; ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΙ! Η φαντασία δεν αναιρεί την πραγματικότητα, αλλά την ανασυνθέτει σε μορφή που μπορεί να βιωθεί και να ερμηνευθεί (πολύ σημαντικό!)

Τα role-playing games (RPGs) αποτελούν μια σύγχρονη, συστηματοποιημένη μορφή αυτής της διαδικασίας. Ο παίκτης δεν παρακολουθεί απλώς μια αφήγηση, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή της μέσω επιλογών και συνεπειών. Η ταύτιση με έναν ρόλο δεν συνιστά απαραίτητα ψυχολογική “ενσάρκωση” συγκεκριμένων αρχέτυπων, αλλά μια πειραματική εμπλοκή με διαφορετικές δυνατότητες δράσης μέσα σε ένα ασφαλές, δομημένο περιβάλλον. Κάποιοι άνθρωποι τη σήμερον ημέρα δεν ξέρουν ΚΑΝ τι πάει να πεί "ασφαλές" και "δομημένο". Καταλαβαίνετε την σπουδαιότητα; 

Η αξία των RPGs δεν έγκειται αποκλειστικά στην ιστορία τους, αλλά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων υπό κανόνες που προσομοιώνουν ηθικές και πρακτικές συνέπειες. Μέσα από αυτή τη δομή, ο παίκτης δοκιμάζει εναλλακτικές μορφές δράσης και διαχείρισης ρίσκου, χωρίς τις μη αναστρέψιμες συνέπειες της πραγματικής ζωής. Αυτό τα καθιστά όχι μόνο ψυχαγωγικά συστήματα, αλλά και πλαίσια βιωματικής εξερεύνησης της συμπεριφοράς.

Η αυξανόμενη δημοφιλία των fantasy κόσμων και των RPGs δεν μπορεί να αποδοθεί μονοδιάστατα σε μία αιτία όπως η "αυξημένη ανάγκη για νόημα σε χαοτικές εποχές". Επηρεάζεται ταυτόχρονα από τεχνολογικές αλλαγές, μορφές ψηφιακής κοινωνικότητας, πολιτισμική νοσταλγία και τη διεύρυνση των μέσων αφήγησης. Η ερμηνεία απαιτεί συνδυασμό ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων, όχι μία ενιαία εξήγηση.

Τελικά, ο μύθος δεν εξαφανίστηκε με την επιστήμη. Έγινε από ιερή συλλογική αφήγηση ένα πολυμορφικό πολιτισμικό εργαλείο: από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο μέχρι τα ψηφιακά παιχνίδια ρόλων. Σε κάθε μορφή του, εξακολουθεί να λειτουργεί ως μηχανισμός οργάνωσης της εμπειρίας, όχι επειδή αντικαθιστά την πραγματικότητα, αλλά επειδή τη μεταφράζει σε κάτι που μπορεί να γίνει νοητικά διαχειρίσιμο.

Μην απομακρύνετε τα παιδιά σας και τους φίλους σας από το φανταστικό! Χρειαζόμαστε περισσότερους "ήρωες" για να μπορέσουμε να νικήσουμε το τωρινό χάος. 

With love,

A.