Στις πόλεις του κόσμου, η ζωή έχει μεγάλη ένταση, ταχύτητα και ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, την ανωνυμία. Το τελευταίο έχει άμεση σχέση με τον ατομικιστικό τρόπο σκέψης.
Τι είναι όμως ο ατομικισμός;
Αρχικά, ο ατομικισμός αποτελεί τρόπο σκέψης και αντίληψης, κατά τον οποίο το άτομο δίνει προτεραιότητα στα προσωπικά του συμφέροντα, ανάγκες και στόχους, συχνά πάνω από το κοινωνικό σύνολο. Με πιο απλά λόγια, είναι η στάση ζωής σύμφωνα με την οποία κυριαρχεί η λογική "πρώτα εγώ κι έπειτα όλοι οι άλλοι".
Ωστόσο κάθε νόμισμα έχει δύο όψεις, και το ίδιο ισχύει κι εδώ. Παρότι συνδέεται με αρνητικές συνέπειες παρουσιάζει και θετικά στοιχεία, καθώς ενισχύει την αυτονομία και την ανεξαρτησία του ατόμου, αλλά και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών και φιλοδοξιών.
Όταν όμως αυτός ο τρόπος σκέψης γίνεται υπερβολικός, συχνά οδηγεί σε αδιαφορία για τους άλλους, αποξένωση, μοναξιά, έλλειψη συνεργασίας, ενώ υποβαθμίζονται σημαντικά αξίες όπως η ανθρωπιά και η αλληλεγγύη.
Για να δούμε τα αίτια του ατομικιστικού τρόπου σκέψης στα αστικά κέντρα, είναι χρήσιμο να δούμε πώς λειτουργούν οι μικρότερες κοινωνίες, όπως τα χωριά.
Στις μικρές κοινωνίες οι άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους, διατηρούν στενές σχέσεις και αναπτύσσουν καθημερινά το αίσθημα της αλληλεγγύης. Η επαφή και η αλληλουποστήριξη ενισχύουν την ανθρωπιά και περιορίζουν τις ατομικιστικές συμπεριφορές. Σπάνια παρατηρείται σε μεγάλη πόλη, γείτονας να κοιτάζει στα μάτια τον γείτονά του, πόσο μάλλον να του προσφέρει χωρίς αντάλλαγμα αγαθά. Αντίθετα στα χωριά, κάτι τέτοιο συμβαίνει πολύ συχνά.
Επιπλέον, αξίζει να μιλήσουμε για τα αίτια κατά τα οποία η λογική του ατομικισμού κυριαρχεί στα αστικά κέντρα. Ίσως το πιο έντονο χαρακτηριστικό της ζωής στις πόλεις να είναι ο διαρκής, σχεδόν αόρατος ανταγωνισμός. Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στο να υπάρχει. Νιώθει την ανάγκη να υπερέχει. Να ξεχωρίζει, να αποδεικνύει συνεχώς την αξία του μέσα από την εικόνα του, τα αποκτήματά του, τις επιτυχίες του. Και ίσως αυτή η ανάγκη να μην πηγάζει από δύναμη, αλλά από μια βαθύτερη ανασφάλεια: τον φόβο ότι, μέσα στο πλήθος, μπορεί εύκολα να γίνει αόρατος.
Η ίδια η πόλη ενισχύει την αποξένωση από τους άλλους. Το τσιμέντο, η έλλειψη φύσης, η συνεχής έκθεση στη φτώχεια και την αδιαφορία δημιουργούν ένα περιβάλλον που σκληραίνει τον άνθρωπο. Όταν βλέπει καθημερινά τον πόνο χωρίς να μπορεί να τον αλλάξει, σταδιακά παύει να τον αισθάνεται. Γύρω μας υπάρχουν άνθρωποι που μετά από χρόνια ή και μήνες ζωής στην πόλη έχουν αλλάξει. Έπαψε να τους αγγίζει το ανθρώπινο. Σκλήρυναν. Όχι επειδή ήθελαν, αλλά για να καταφέρουν να επιβιώσουν.
Δεν είναι τυχαίο ότι, γράφοντας αυτές τις σκέψεις, επιστρέφω συνεχώς στο ίδιο ερώτημα: γιατί ο άνθρωπος έχει τόσο έντονη ανάγκη να συγκρίνεται με τους άλλους; Τι είναι αυτό που προσπαθεί να καλύψει;
Η απάντηση μοιάζει απλή, σχεδόν παιδική: η ανασφάλεια. Κι όμως, δεν αρκεί. Γιατί οι άνθρωποι δεν γεννιούνται μέσα στις πόλεις· τις επιλέγουν.
Ίσως, λοιπόν, η έλλειψη ανθρωπιάς και αλληλεγγύης να μην είναι απλώς αποτέλεσμα των συνθηκών, αλλά και προσωπική στάση. Όχι κάτι που επιβάλλεται στον άνθρωπο, αλλά κάτι που, συνειδητά ή ασυνείδητα, ο ίδιος αποδέχεται σαν μοίρα.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να μοιραστώ κάτι προσωπικό.
Δεν πιστεύω στη μοίρα. Πιστεύω σε μια ζωή που χτίζεται μέσα από επιλογές. Τίποτα δεν είναι δεδομένο, ούτε σταθερό.
Έτσι, ο ατομικισμός και η έλλειψη ανθρωπιάς στα σύγχρονα αστικά κέντρα δεν αποτελούν αναπόφευκτη κατάσταση. Είναι μία από τις πολλές δυνατές αντιλήψεις του ανθρώπου — και, όπως κάθε αντίληψη, μπορεί να αλλάξει. Η κατεύθυνση που θα πάρει εξαρτάται από την επιλογή και τη συνείδηση των ίδιων των ανθρώπων.
No comments:
Post a Comment